O‘zbekistonda yoz — bu shunchaki issiq emas. Bu ko‘cha hayvonlari uchun deyarli panoh topib bo‘lmaydigan muhitga aylanadi. Odamlar konditsionerli joylarga kirib, issiqdan qochishi mumkin, mushuklar esa qizib ketgan ko‘chalarda qoladi, oddiy soya esa ularni kuchli issiqdan yetarlicha himoya qilmaydi. Miratorg uchun bu hayvonlarga g‘amxo‘rlikni mahsulot doirasidan tashqarida ko‘rib, shahar muhitining o‘zidan kelib chiqadigan yechim topish imkoniga aylandi.
Muammo
Yozda O‘zbekiston ko‘chalari jazirama issiq bir joyga aylanadi. Odamlarda konditsionerli xonalar, avtomobillar va issiqdan pana bo‘lishning boshqa imkoniyatlari bor. Ko‘cha mushuklarida esa bunday imkoniyat deyarli yo‘q. Oddiy soya faqat to‘g‘ridan-to‘g‘ri quyosh nurlaridan himoya qila oladi, ammo issiq havo va yuzalardan asray olmaydi. Hayvonlar uchun mo‘ljallangan odatiy uychalar ham bu muammoni hal qilmaydi: ularning aksariyati sovuq va yog‘ingarchilikdan himoyalanish uchun ishlab chiqilgan, uzoq davom etuvchi Markaziy Osiyo jaziramasiga esa moslashtirilmagan. MEOWASIS loyihasining vazifasi ko‘cha mushugi uchun issiqdan himoyalaydigan, doimiy ishlay oladigan xavfsiz boshpana yaratish edi. Buning uchun elektr energiyasi, konditsioner yoki murakkab shahar infratuzilmasi talab qilinmasligi kerak edi.
Yechim
Yechim O‘zbekiston me’morchiligidan topildi Tayyor yechimlarni hayvonlar uchun mo‘ljallangan mahsulotlar orasidan izlash o‘rniga, jamoa asrlar davomida shunga o‘xshash muammoni hal qilib kelgan O‘zbekiston an’anaviy me’morchiligiga murojaat qildi: kuchli jazirama sharoitida bino ichida qulayroq haroratni qanday saqlash mumkin? Loyihaga O‘zbekiston mahallalari tuzilishi va me’moriy tamoyillarini o‘rgangan germaniyalik muhandis ham jalb qilindi. Shu sababli MEOWASIS an’anaviy uyning tashqi ko‘rinishini takrorlamaydi. U uning iqlimga moslashgan mantiqini boshqa miqyosga — birgina mushuk miqyosiga olib o‘tadi. MEOWASIS qanday ishlaydi? Konstruksiyaning asosi issiqlikning tashqaridan ichkariga kirib borishini sekinlashtiruvchi issiqlik izolyatsiyasi qatlami bilan to‘ldirilgan mustahkam fanera karkasidan iborat. Konstruksiyaning eng zaif qismi — tomga qo‘shimcha tuproq va tirik o‘t qatlami yotqizilgan. U quyosh nurlari bilan korpus o‘rtasida yana bir himoya to‘sig‘ini hosil qiladi. Jamoa ventilyatorlar va faol sovitish tizimlaridan ataylab voz kechdi. Aks holda uyacha elektr energiyasi, simlar va doimiy texnik xizmatga bog‘liq bo‘lib qolardi. MEOWASIS maishiy qurilma kabi emas, me’moriy yechim sifatida ishlashi kerak: uning shakli, materiallari va konstruksiya qatlamlari o‘z vazifasini sutka davomida elektr tarmog‘iga ulanmasdan va inson aralashuvisiz bajaradi.
Natijalar
Maxsus uycha shaharning mavjud hayotiga moslashtirildi MEOWASIS uychalari tasodifiy joylashtirilmadi. Ular ko‘cha mushuklari allaqachon oziq-ovqat va suv uchun kelishga odatlangan, mahalliy aholi esa muntazam ravishda g‘amxo‘rlik qiluvchi joylar yaqiniga o‘rnatildi. Jamoa hayvonlar uchun yangi yo‘nalishlar yaratmadi. Aksincha, shaharda allaqachon mavjud bo‘lgan tizimga unda yetishmayotgan narsani — xavfsiz boshpanani qo‘shdi. Miratorgning roli Miratorg uchun ushbu loyiha hayvonlarga g‘amxo‘rlik qilish g‘oyasini mahsulotdan tashqariga olib chiqishning davomi bo‘ldi. Agar mushuk ko‘chada yashasa, uning farovonligi nafaqat oziq-ovqat mavjudligiga, balki u yashayotgan muhitga ham bog‘liq. MEOWASIS O‘zbekistonning me’moriy bilimlarini, muhandislik tajribasini, oddiy va mavjud materiallarni hamda ko‘cha hayvonlarining xulq-atvorini tushunishni yagona yechim ostida birlashtirdi. Biz issiqqa qarshi kurashish uchun yangi texnologiya ixtiro qilmadik. Biz O‘zbekiston iqlimida insonlarga asrlar davomida qulay yashashga yordam bergan me’moriy tamoyillarni olib, ularni ko‘cha mushugi miqyosida qo‘lladik.
