Raqamli to‘lovlar va onlayn xizmatlarning rivojlanishi bilan kiberfiribgarlik foydalanuvchilar uchun eng dolzarb tahdidlardan biriga aylandi. Firibgarlar tobora ko‘proq murakkab texnik hujumlardan emas, balki inson omilidan foydalanmoqda: banklar va davlat tashkilotlari nomidan qo‘ng‘iroq qilish, fishing havolalarini yuborish, ijtimoiy muhandislik usullaridan foydalanish, bank kartalari va shaxsiy ma’lumotlarga kirishga urinishlar shular jumlasidandir. Shu sababli foydalanuvchini himoya qilish nafaqat texnologiyalardan, balki uning o‘z bilim va ko‘nikmalaridan ham boshlanishi kerak. Shu tariqa CyberWeek g‘oyasi paydo bo‘ldi — O‘zbekiston Respublikasi IIV va UZCARDning aholi o‘rtasida raqamli muhitda xavfsiz xulq-atvor madaniyatini shakllantirish hamda kiberjinoyatlarning oldini olishga qaratilgan qo‘shma loyihasi. Loyiha moliyaviy va davlat sektorlarining tajribasini birlashtirib, bevosita hududlarga chiqdi. 2025-yilda CyberWeek Farg‘ona, Samarqand, Buxoro va Nukus shaharlarida o‘tkazildi. 2026-yilda esa tashabbus CyberWeek 2.0 formatida davom ettirilib, geografiyasi kengaytirildi hamda O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki va Mahallalar uyushmasi bilan hamkorlik yo‘lga qo‘yildi. Yangi manzillar qatoriga Qarshi, Namangan, Urganch va Nurafshon shaharlari qo‘shildi. Loyihaning asosiy g‘oyasi — kiberxavfsizlik kabi murakkab mavzuni har bir inson uchun tushunarli qilish va bilimlarni amaliy himoya vositasiga aylantirish.
Muammo
Kiberjinoyatlar odamlarning raqamli muhitda o‘zini himoya qilish ko‘nikmalari shakllanishidan ko‘ra tezroq rivojlanmoqda. Inson himoyalangan bank xizmatidan foydalanishi mumkin, biroq shu bilan birga firibgarga SMS-kodini, bank karta ma’lumotlarini o‘z qo‘li bilan berib qo‘yishi yoki fishing havolasiga o‘tib ketishi mumkin. Ichki ishlar vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, so‘nggi olti yil ichida kiberjinoyatlar bilan bog‘liq fuqarolar murojaatlari soni 48 baravarga oshgan, so‘nggi bir yil davomida kiberjinoyatlar natijasida yetkazilgan moddiy zarar esa 2 trillion so‘mdan ortiqni tashkil etgan. Shu bilan birga, firibgarlik holatlarining 82 foizi va o‘g‘riliklarning 76 foizi kiber makonda sodir etilmoqda. Bizning vazifamiz nafaqat odamlarni mavjud tahdidlar haqida xabardor qilish, balki ularda real vaziyatlarda firibgarlikni tanib olish va kech bo‘lmasidan oldin qanday harakat qilish kerakligini bilish ko‘nikmasini shakllantirishdan iborat edi.
Yechim
CyberWeek davlat tashkilotlari, moliyaviy sektor, kiberxavfsizlik bo‘yicha ekspertlar va mahalla tizimini birlashtirgan mintaqaviy ma’rifiy kampaniyaga aylandi. An’anaviy axborot kampaniyasi o‘rniga ishtirokchilarga eng ko‘p uchraydigan firibgarlik sxemalari haqida bilim olish va o‘zini hamda yaqinlarini qanday himoya qilishni tushunish imkonini beruvchi amaliy format yaratildi. Dastur ikki asosiy yo‘nalish asosida tashkil etildi. Birinchi yo‘nalish — bank va davlat sektori vakillari bilan professional ishlash. Mutaxassislar zamonaviy kiber tahdidlar, antifrod vositalari, firibgarlik sxemalarini aniqlash usullari hamda tashkilotlar o‘rtasidagi hamkorlik mexanizmlarini muhokama qildilar. Ikkinchi yo‘nalish — mahalla tizimi orqali bevosita aholi bilan ishlash. Hududlardagi mahalla aholisi uchun sodda va tushunarli tilda shubhali qo‘ng‘iroq yoki xabarni qanday aniqlash, nima uchun SMS-kodlar va karta ma’lumotlarini hech kimga bermaslik kerakligi, ijtimoiy muhandislik qanday ishlashi hamda firibgarlarga duch kelganda qanday harakat qilish lozimligi tushuntirildi. Shu tariqa loyiha professional hamjamiyat doirasidan chiqib, kiberjinoyatlarning oldini olishga qaratilgan keng qamrovli vositaga aylandi. CyberWeek 2.0 ushbu modelni yanada kengaytirdi: loyihaga O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki va Mahallalar uyushmasi qo‘shildi. Bu moliyaviy sektor, davlat va mahalliy hamjamiyatlar o‘rtasidagi hamkorlikni yanada kuchaytirish imkonini berdi. Asosiy natija nafaqat kiberxavfsizlik bo‘yicha axborot maydonini yaratish, balki raqamli xavfsizlikka oid bilimlarni bevosita aholiga yetkazib beradigan tizimni shakllantirish bo‘ldi.
Natijalar
Ikki yil davomida CyberWeek alohida tashabbusdan keng ko‘lamli mintaqaviy dasturga aylandi: loyiha 8 ta hududiy maydonni qamrab oldi, UZCARD, Ichki ishlar vazirligi, Markaziy bank va Mahallalar uyushmasini birlashtirdi hamda umumiy media va televideniye qamrovi qariyb 10 million kishini tashkil etdi. 2026-yilda Qashqadaryo va Namangan viloyatlarida o‘tkazilgan kompleks oflayn va onlayn kampaniya 2,92 milliondan ortiq aholiga yetib bordi, 533 ta mahalladagi “mahalla yettiligi” vakillari loyiha ishlariga jalb qilindi. 245 mingdan ortiq fuqaro kiberfiribgarlikning keng tarqalgan sxemalari bo‘yicha amaliy tushuntirishlar oldi, shuningdek, temiryo‘l vokzallari, metro va jamoat transportidagi raqamli ekranlarda namoyish etish uchun 8 ta kreativ videorolik yaratildi. Natijada CyberWeek oddiy axborot kampaniyasi doirasidan chiqib, raqamli xavfsizlik bo‘yicha bilimlarni amaliy ko‘nikmaga — firibgarga pul yoki shaxsiy ma’lumotlarni topshirishdan oldin tahdidni aniqlash qobiliyatiga aylantirdi.
